• image01
  • image01

Thứ bảy, ngày 4/6/2016
Biên Hòa - 28 °

Xuân đoàn kết - Tết hạnh phúc

Nghề truyền thống của vùng đất hơn 300 năm tuổi


Trải qua 320 năm hình thành và phát triển, thành phố Biên Hòa thân thương của chúng ta từ một vùng đất hoang hóa nay đã trở thành một trung tâm công nghiệp hiện đại đứng đầu cả nước. Suốt chặng đường hình thành và phát triển, Biên Hòa lưu lại dấu chân và công sức của các bậc tiền nhân một thuở “mang gươm đi mở cõi”; nơi của “Đất thép, thành đồng” trong đấu tranh giải phóng dân tộc.
Đến hôm nay, thế hệ trẻ thành phố lại tiếp nối truyền thống cha anh ra sức cống hiến trí tuệ xây dựng Biên Hòa là đô thị hiện đại vững bước tiến vào tương lai. Ngày nay, đến với Biên Hòa không chỉ là đến với nền công nghiệp hiện đại mà còn là cơ hội để du khách trong và ngoài nước tiếp cận với nền văn hóa truyền thống mang đặc trưng của những người con đất “Nông Nại Đại Phố” xưa kia. Nghề sản xuất Gốm sứ của Biên Hòa, chính là một điển hình trong bảo tồn giá trị văn hóa “vượt qua không gian và thời gian” của những người con Biên Hòa chúng ta. Trong những ngày đầu xuân Canh Tý – 2020, chúng tôi mời các bạn cùng đến với nghề sản xuất gốm sứ của Biên Hòa để cùng chung vui với các nghệ nhân làng nghề khi trong năm 2019 vừa qua, UBND tỉnh ban hành quyết định công nhận “Gốm sứ Biên Hòa” là nghề truyền thống cần được bảo tồn trong tương lai.
Nghe gom tai Bien Hoa 1.jpg
Sản xuất gốm xuất khẩu tại công ty gốm Hoàn Mỹ - Cụm công nghiệp gốm sứ Tân Hạnh


Nghề sản xuất gốm đã xuất hiện từ rất lâu tại Biên Hòa. Không còn ai nhớ chính xác năm nghề này xuất hiện tại vùng đất thân yêu của chúng ta. Nhìn lại lịch sử có thể thấy nghề sản xuất gốm có ngay từ khi ông cha chúng ta khai khẩn vùng đất này. Vào thế kỷ thứ XVII, nghề thủ công gốm đã xuất hiện tại Cù Lao Phố, thành phố Biên Hòa do cư dân bản địa và những lưu dân người Việt, người Hoa vào khai khẩn. Sản phẩm chủ yếu của các lò gốm bấy giờ là lu, hũ, khạp, tiểu sành thuộc loại gốm sành nung. Do nhu cầu ngày một lớn, đến nửa cuối thế kỷ XIX, nhiều lò gốm Tân Vạn đã bắt đầu hình thành do một số thợ gốm người Hoa di chuyển đến vì bên kia sông, Cù Lao Phố bị tàn phá nhiều năm trước. Những lò gốm đầu tiên được thành lập trên đất Tân Vạn gồm: lò Cũ, lò Năm Lủng, lò Bà Thơ, lò Lâm Trường Phong, lò Quảng Hưng Long và lò Quảng Thuận Nguyên....Đầu thế kỷ XX, năm 1903, trường Mỹ nghệ thực hành Biên Hòa (nay là trường Cao đẳng Mỹ thuật trang trí Đồng Nai) được người Pháp thành lập. Năm 1923, chính phủ Pháp bổ nhiệm ông Robert Balick làm hiệu trưởng của trường Mỹ nghệ Biên Hòa và bà Mariette Balick làm phụ tá. Ông bà Balick tạo được sự đặc trưng, hướng đi riêng của gốm Biên Hòa. Ngoài ra, ông bà Balick đứng ra thành lập Hợp tác xã Mỹ nghệ Biên Hòa vào năm 1933, và cho xây dựng phòng trưng bày để khách hàng có thể tham quan và mua sản phẩm gốm. Trường cũng đã đào tạo được những thế hệ nghệ nhân gốm nổi tiếng như: ông Phạm Văn Đa, ông Lê Bá Đáng, ông Đặng Cẩm Hồng, ông Út Bùi, Mười Trí, Ba Nam….góp phần tạo ra những sản phẩm gốm mang bản sắc văn hoá địa phương không nhầm lẫn với các dòng gốm khác trong cả nước, đó là sự kết hợp giao thoa của các dòng gốm Việt - Chăm - Hoa trên đất Biên Hoà xưa với kỹ thuật chế tác công nghệ gốm của Pháp. Với những thành tự đạt được, Trường Mỹ nghệ Biên Hòa đưa các tác phẩm gốm tham gia trưng bày và giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ triển lãm trong và ngoài nước, được tặng nhiều huy chương vàng và bằng danh dự,

Từ những thế hệ nghệ nhân nghề gốm đầu tiên được đào tạo bài bản, nghề gốm mỹ nghệ Biên Hoà đã phát triển rất mạnh; những năm 60 của Thế kỷ XX, ngoài gần 100 cơ sở gốm mang tính chất gia đình thì cũng hình thành Công ty gốm DONA hoạt động sản xuất kinh doanh theo mô hình doanh nghiệp xuất khẩu. Các cơ sở doanh nghiệp gốm thời kỳ này thu hút hàng ngàn lao động là cư dân vùng Tân Vạn - Biên Hoà vào làm việc, đồng thời họ cũng được đào tạo thành những người thợ gốm mỹ nghệ có tay nghề. Có thể nói chính cư dân nghề gốm đông đảo tập hợp sinh sống chung quanh các cơ sở gốm gia đình đã tạo thành làng nghề gốm Biên Hoà làm ăn khá thịnh vượng.

Sau ngày thống nhất 30/4/1975, ngoài Công ty gốm Đồng Nai (Doanh nghiệp Nhà nước, tiếp quản từ Công ty DONA), các cơ sở gốm hợp tác thành các Tổ hợp, Hợp tác xã sản xuất nhiều loại sản phẩm xuất qua các nước XHCN theo phương thức trao đổi hàng thông qua các Công ty xuất nhập khẩu quốc doanh, đã giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động làng nghề gốm khỏi thất nghiệp và đem ngoại tệ về cho địa phương.

Nghe gom tai Bien Hoa 2.jpg
Sản xuất gốm xuất khẩu tại công ty gốm Hoàn Mỹ- Cụm công nghiệp gốm sứ Tân Hạnh


Năm 1994 các doanh nghiệp gốm đã thống nhất thành lập Hiệp hội gốm mỹ nghệ Đồng Nai, UBND tỉnh Đồng Nai cấp phép năm 1995, Hội chịu sự quản lý nhà nước của UBND tỉnh; chịu sự quản lý nhà nước về lĩnh vực hoạt động của Sở Công Thương. Hiệp hội gốm mỹ nghệ Đồng Nai là một tổ chức xã hội – nghề nghiệp được thành lập nhằm mục đích tập hợp đoàn kết các doanh nghiệp, cá nhân hoạt động trong ngành nghề gốm mỹ nghệ Đồng Nai để cùng phối hợp, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh, góp phần bảo tồn và phát triển bản sắc nghề gốm truyền thống, vì lợi ích của xã hội và của hội viên.

Do nhu cầu đô thị hoá, ngày 25/12/2000 Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành gốm mỹ nghệ Đồng Nai giai đoạn 2000 - 2010 với mục tiêu chung là: “Quy hoạch ngành gốm mỹ nghệ Đồng Nai nhằm phát triển ngành gốm mỹ nghệ truyền thống của Đồng Nai để giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hoá vùng đất và con người Đồng Nai. Nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm gốm Đồng Nai so với các sản phẩm trong và ngoài nước, đẩy mạnh xuất khẩu. Phát triển ngành gốm mỹ nghệ Đồng Nai bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế cao, giải quyết việc làm cho người lao động, bảo vệ môi trường sinh thái”. Tiếp theo, ngày 15/10/2002 của Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định phê duyệt Xây dựng cơ sở làng nghề gốm sứ Tân Hạnh, thành phố Biên Hoà. Năm 2003, Dự án Cụm gốm Tân Hạnh tiến hành xây dựng. Tới thời điểm hiện nay, tất cả 33 cơ sở, doanh nghiệp gốm trong diện di dời đều đã và đang hoàn thiện nhà xưởng mới và tiếp tục hoạt động sản xuất trong Cụm gốm Tân Hạnh. Bà Nguyễn Ngọc Lượng - Trưởng bộ phận kinh doanh – Công ty gốm Hoàn Mỹ thuộc Cụm Gốm sứ Tân Hạnh cho chúng tôi biết về những thuận lợi khi chuyển về hoạt động trong cụm:

“Từ khi chuyển về hoạt động trong cụm công nghiệp, chúng tôi có nhiều thuận lợi hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Từ thuận lợi là diện tích sản xuất tăng nên năng xuất tạo ra sản phẩm của chúng tôi cũng tăng. Hiện tại trong những ngày cuối năm này, chúng tôi đang tập chung vào sản xuất các mặt hàng chậu cảnh, bình gốm. Thị trường xuất khẩu của chúng tôi hiện nay đưa đến các nước thuộc Châu Âu và Châu Mĩ.”

Trải qua chặng đường dài hình thành và phát triển, Gốm Biên Hòa ngày nay đã phát triển rất nhiều so với trước đây. Nghề Gốm sứ mỹ nghệ nay đã có hẳn một cụm công nghiệp tại xã Tân Hạnh để hoạt động. Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hiệu quả và chuyên nghiệp hơn, không còn hình thức sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Hiệp Hội Gốm sứ tỉnh là sợi dây kết nối giữa các doanh nghiệp và thị trường bên ngoài. Thành quả hôm nay đạt được là bước đi đúng đắn trong tạo cơ chế, chính sách của Đảng bộ, Chính quyền tỉnh Đồng Nai và thành phố Biên Hòa. Ông Vòng Khiềng - Chủ tịch Hiệp Hội Gốm tỉnh Đồng Nai cho chúng tôi biết thêm về định hướng phát triển làng nghề trong thời gian tới.

“Hiệp Hội gốm hình thành thì chức năng là để bảo tồn nghề gốm. Hiện nay để thực hiện chức năng này, Cụm Gốm Tân Hạnh đã được Hiệp hội phối hợp Sở Công Thương, các ngành của tỉnh và thành phố khuyến khích phát triển ngành gốm này. Thì trong đó đã được UBND tỉnh chấp thuận bố trí được hơn 5 ngàn mét vuông trong cụm Tân Hạnh mục đích là để bảo tồn và phát triển ngành gốm.”

Trong những ngày xuân này, nhiều người con Biên Hòa nói chung, các Nghệ nhân, và doanh nghiệp cùng những người nặng tình với gốm Biên Hòa nói riêng rất vui mừng khi làng nghề đã được UBND tỉnh bảo tồn và phát triển. Vào ngày 18/03/2019, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 783 - công nhận nghề gốm Biên Hòa là nghề truyền thống. Với quyết định này, Nghề gốm mỹ nghệ của Biên Hòa sẽ tiếp tục được các cấp, các ngành của tỉnh và thành phố quan tâm, tạo điều kiện phát triển và bảo tồn trong tương lai. Dòng sông Đồng Nai bao đời nay vẫn hiền hòa chở nước ngọt, phù xa chảy uốn lượng quanh cù lao Hiệp Hòa cũng như thành phố Biên Hòa. Thành phố này đã sinh ra và nuôi dưỡng những người con thật thà và chất phác trong cuộc sống, lao động. Cũng chính nơi đây, thiên nhiên trù phú đã ban tặng con người một nguồn nguyên liệu để sản xuất ra dòng gốm đặc trưng không nơi nào có được. Với sự đồng tâm, hợp lực của chính quyền tỉnh, thành phố cùng các doanh nghiệp tin chắc rồi đây gốm Biên Hòa sẽ tiếp tục khẳng định vị trí của mình trên thị trường trong và ngoài nước.

Nguyễn Trung


Liên kết website

Lượt truy cập

Ủy ban nhân dân thành phố Biên Hòa - Số 90, đường Hưng Đạo Vương, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.

Chịu trách nhiệm chính: ông Phan Chí Cường - Phó Chủ tịch UBND thành phố Biên Hòa.
Cơ quan thường trực: số 309, Đường 30/4, phường Quyết Thắng. TP. Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.
Email: trangtinbienhoa@gmail.com, Website: http://bienhoa.dongnai.gov.vn
Giấy phép số 101/GP-BC ngày 10/3/2008; Cơ quan cấp phép: Cục báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông.